Wikipedia Telugu Essays

Open defecation is the human practice of defecating outside, in the open environment. People may choose fields, bushes, forests, ditches, canals or other open space for defecation. They do so because either they do not have a toilet at home or due to traditional cultural practices.[1] Even if toilets are available, behaviour change efforts may still be needed to promote the use of toilets. The practice is common where sanitation infrastructure is not available.

About 892 million people, or 12 percent of the global population, practice open defecation.[2] Seventy-six percent (678 million) of the 892 million people practicing open defecation in the world live in just seven countries. India is the country with the highest number of people practicing open defecation, around 525 million people.[2]

The term 'open defecation' is used in literature about water, sanitation, and hygiene (WASH). Open defecation can pollute the environment and cause health problems. High levels of open defecation are linked to high child mortality, poor nutrition, poverty, and large disparities between rich and poor.[3](p11)

Ending open defecation is an indicator being used to measure progress towards the Sustainable Development Goal Number 6. Extreme poverty and lack of sanitation are statistically linked. Therefore, eliminating open defecation is thought to be an important part of the effort to eliminate poverty.[4]


Defecating in the open is a very ancient practice. In ancient times, there were more open spaces and less population pressure on land. It was believed that defecating in the open causes little harm when done in areas with low population, forests, or camping type situations. With development and urbanization, open defecating started becoming a challenge and thereby an important public health issue, and an issue of human dignity.[5] With the increase in population in smaller areas, such as cities and towns, more attention was given to hygiene and health. As a result, there was an increase in global attention towards reducing the practice of open defecation.[6]

Open defecation perpetuates the vicious cycle of disease and poverty and is widely regarded as an affront to personal dignity.[3] The countries where open defecation is most widely practised have the highest numbers of deaths of children under the age of five, as well as high levels of undernutrition, high levels of poverty, and large disparities between the rich and poor.[3]

Use of the term[edit]

Open defecation[edit]

The term "open defecation" became widely used in the water, sanitation, and hygiene (WASH) sector from about 2008 onwards. This was due to the publications by the Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation (JMP) and the UN International Year of Sanitation. The JMP is a joint program by WHO and UNICEF to monitor the water and sanitation targets of the Sustainable Development Goal Number 6.

For monitoring purposes, two categories were created: 1) improved sanitation and (2) unimproved sanitation. Open defecation falls into the category of unimproved sanitation. This means that people who practice open defecation do not have access to improved sanitation.

In 2013 World Toilet Day was celebrated as an official UN day for the first time. The term "open defecation" was used in high-level speeches, that helped to draw global attention to this issue (for example, in the "call to action" on sanitation issued by the Deputy Secretary-General of the United Nations in March 2013).[7]

Open defecation free[edit]

"Open defecation free" (ODF) is a phrase first used in community-led total sanitation (CLTS) programs. ODF has now entered use in other contexts. The original meaning of ODF stated that all community members are using sanitation facilities (such as toilets) instead of going to the open for defecation. This definition was improved and more criteria were added in some countries that have adopted the CLTS approach in their programs to stop the practice of open defecation.[8]

The Indian Ministry of Drinking Water and Sanitation has in mid-2015 defined ODF as "the termination of fecal-oral transmission, defined by:

  1. No visible feces found in the environment or village and
  2. Every household as well as public/community institutions using safe technology option for disposal of feces".[9]

Here, 'safe technology option' means toilets that contain feces so that there is no contamination of surface soil, groundwater or surface water; flies or animals do not come in contact with the open feces; no one handles excreta; there is no smell and there or no visible feces around in the environment.[10] This definition is part of the Swachh Bharat Abhiyan (Clean India Campaign).


The reasons for open defecation are varied. It can be a voluntary, semi-voluntary or involuntary choice. Most of the time, a lack of access to a toilet is the reason. However, in some places even people with toilets in their houses prefer to defecate in the open.[8]

A few broad factors that result in the practice of open defecation are listed below.

Factors related to not having access to any type of toilet[edit]

  • Lack of infrastructure: People often lack toilets in their houses, or in the areas where they live.[2][11]
  • Lack of toilets in other places: Lack of toilets in places away from people's houses, such as in schools or in the farms lead the people to defecate in the open.[11]
  • Use of toilets for other purposes: In some communities, toilets are found to be used for other purposes, such as storing household items, animals, farm products or used as kitchens. In such cases, they often go outside to defecate.[12][13]

Factors related to not having access to a comfortable, safe toilet[edit]

  • Poor quality of toilet: Sometimes people have access to a toilet, but the toilet might be broken, or of poor quality - Outdoor toilets (pit latrines in particular) typically are devoid of any type of cleaning and reek of odors. Sometimes, toilets are not well lit, especially in areas that lack electricity. Others lack doors or may not have water. Toilets with maggots or cockroaches are also disliked by people and hence, they go out to defecate.[14][15][16][11]
  • Risky and unsafe: Some toilets are risky to access. There may be a risk to personal safety such as - they may be dangerous to access at night due to lack of lights, criminals around them, the presence of animals such as snakes and dogs. Women and children who do not have toilets inside their houses are often found to be scared to access shared or public toilets, especially at night.[16][17] Accessing toilets that are not located in the house, might be a problem for disabled people, especially at night.[18]
  • Presence of toilet but not privacy: Some toilets do not have a real door, but have a cloth hung as a door. In some communities, toilets are located in places where women are shy to access them due to the presence of men.[19][18][11]
  • Lack of water near toilet: Absence of supply of water inside or next to toilets cause people to get water from a distance before using the toilet.[11] This is an additional task and needs extra time.
  • Too many people using a toilet: This is especially true in case of shared or public toilets. If too many people want to use a toilet at the same time, then some people may go outside to defecate instead of waiting. In some cases, people might not be able to wait due to diarrhea (or result of an Irritable Bowel Syndrome emergency).
  • Fear of the pit getting filled: In some places, people are scared that their toilet pits will get filled very fast if all family members use it everyday. So they continue to go out to delay the toilet pit filling up. This is especially true in the case of a pit latrine.[16][18]

Factors that are unrelated to toilet infrastructure[edit]

  • Lack of awareness: People in some communities do not know about the benefits of using toilets.[20][21]
  • Lack of behavior change: Some communities have toilets, yet people prefer to defecate in the open.[8] In some cases, these toilets are provided by the government or other organizations and the people do not like them, or do not value them. They continue to defecate in the open. Also, older people are often found to defecate in the open and they are hesitant to change their behavior and go inside a closed toilet.[11]
  • Prefer being in nature: This happens mostly in less populated or rural areas, where people walk outside early in the morning and go to defecate in the fields or bushes. They prefer to be in nature and the fresh air; instead of defecating in a closed space such as a toilet.[4] There may be cultural or habitual preference for defecating "in the open air", beside a local river or stream, or even the bush.
  • Combining open defecation with other activities: Some people walk early in the morning to look after their farms. Some consider it as a social activity, especially women who like to take some time to go out of their homes. While on their way to the fields for open defecation they can talk to other women and take care of their animals.[11]
  • Social norms: Open defecation is a part of people's life and daily habit in some regions (e.g. in India). It is an ancient practice and is hard for many people to stop practicing. It is a part of a routine or social norm. In some cultures, there may be social taboos where a father-in-law may not use the same toilet as daughter-in-law in the same household.
  • Fecal incontinence: This medical condition can result in abrupt 'emergencies' and not enough time to access a toilet.


In developed countries, open defecation is considered to be a part of voluntary, recreational outdoor activities in remote areas. It is difficult to estimate how many people practice open defecation in these communities. But is also of very little public health, environmental and human dignity concern.[citation needed] The situation is very different in developing and less developed countries and communities, where open defecation is of high public health and development concern. The practice of open defecation is strongly related to poverty and exclusion particularly, in case of rural areas and informal urban settlements.

South Sudan61

Data by Joint Monitoring Programme[edit]

The Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation (JMP) of UNICEF and WHO has been collecting data regarding open defecation prevalence worldwide. The figures are segregated by rural and urban areas and by levels of poverty. This program is tasked to monitor progress towards the millennium development goal (MDG) relating to drinking water and sanitation. As open defecation is one example of unimproved sanitation, it is being monitored by JMP for each country and results published on a regular basis.[25][2] The figures on open defecation used to be lumped together with other figures on unimproved sanitation but are collected separately since 2010.

In recent years, the number of people practicing open defecation fell from 20 percent in 2000 to 12 percent in 2015.[2](p34) Those 892 million people with no sanitation facility whatsoever continue to defecate in gutters, behind bushes, or in open water bodies, with no dignity or privacy. Most people (9 of 10) who practice open defecation live in rural areas, but the vast majority lives in two regions (Central Asia and South Asia).[2]

Seventy-six percent (678 million) of the 892 million people practicing open defecation in the world live in just seven countries. India is the country with the highest number of people practicing open defecation, around 525 million people.[2] This makes 40 percent of the total Indian population including 7 percent of urban dwellers and 56 percent of villagers. About 59 percent of people in the world practicing open defecation live in India.[2][26]

Further countries with a high number of people openly defecating are Nigeria (47 million), followed by Indonesia (31 million), Ethiopia (27 million), Pakistan (23 million),[27] Niger (14 million) and Sudan (11 million).[2][24]


Public health[edit]

Further information: Sanitation § Health_aspects

The negative public health impacts of open defecation are the same as those described when there is no access to sanitation at all. Open defecation—and lack of sanitation and hygiene in general—is an important factor that cause various diseases; the most common being diarrhea and intestinal worm infections but also typhoid, cholera, hepatitis, polio, trachoma, and others.[28][29]

In 2011, infectious diarrhea resulted in about 0.7 million deaths in children under five years old and 250 million lost school days.[28][30] It can also lead to malnutrition and stunted growth among children.[31][32]

Certain diseases are grouped together under the name of waterborne diseases, which are diseases transmitted via fecal pathogens in water. Open defecation can lead to water pollution when rain flushes feces that are dispersed in the environment into surface water or unprotected wells.

Open defecation was found by the WHO in 2014 to be a leading cause of diarrheal death. An average of 2,000 children under the age of five die every day from diarrhea.[33]

Young children are particularly vulnerable to ingesting feces of other people that are lying around after open defecation, because young children crawl on the ground, walk barefoot, and put things in their mouths without washing their hands. Feces of farmed animals are equally a cause of concern when children are playing in the yard.

Those countries where open defecation is most widely practiced have the highest numbers of deaths of children under the age of five, as well as high levels of malnourishment (leading to stunted growth in children), high levels of poverty and large disparities between rich and poor.[3]

Research from India has shown that detrimental health impacts (particularly for early life health) are even more significant from open defecation when the population density is high: "The same amount of open defecation is twice as bad in a place with a high population density average like India versus a low population density average like sub-Saharan Africa."[34]

Safety of women[edit]

There are also strong gender impacts: the lack of safe, private toilets makes women and girls vulnerable to violence and is an impediment to girls' education. Women are at risk of sexual molestation and rape as they search for places for open defecation that are secluded and private, often during hours of darkness.[35][36]

Having to defecate in the open takes its toll on human safety and dignity. The loss of privacy is particularly pointed for women and girls in developing countries. They face the shame of having to defecate in public so often wait until nightfall to relieve themselves. They risk being attacked after dark, though it means painfully holding their bladder and bowels all day.[37][38] Women in developing countries increasingly express fear of assault or rape when having to leave the house after dark. Reports of attacks or harassment near or in toilet facilities, as well as near or in areas where women defecate openly, are common.[37][38]


There are several drivers used to eradicate open defecation, one of which is behaviour change. SaniFOAM (Focus on Opportunity, Ability and Motivation) is a conceptual framework which was developed specifically to address issues of sanitation and hygiene. Using focus, opportunity, ability and motivation as categories of determinants, SaniFOAM model identifies barriers to latrine adoption while simultaneously serving as a tool for designing, monitoring and evaluating sanitation interventions.[39][40] The following are some of the key drivers used to fight against open defecation in addition to behavior change:[4]

  • Political will
  • Sanitation solutions that offer a better value than open defecation
  • Stronger public sector local service delivery systems
  • Creation of the right incentive structures

Integrated initiatives[edit]

Efforts to reduce open defecation are more or less the same as those to achieve the MDG target on access to sanitation. A key aspect is awareness raising (for example via the UN World Toilet Day at a global level), behaviour change campaigns, increasing political will as well as demand for sanitation. Community-Led Total Sanitation (CLTS) campaigns have placed a particular focus on ending open defecation by "triggering" the communities themselves into action.[41]

As India has such a high number of people practicing open defecation, various Indian government-led initiatives are ongoing to reduce open defecation in that country. It began as the "Total Sanitation Campaign", which was relaunched as Nirmal Bharat Abhiyan in 2012 and integrated into the wider Swachh Bharat Abhiyan (Clean India Mission) in 2014.

Also in 2014, UNICEF began a multimedia campaign against open defecation in India, urging citizens to "take their poo to the loo."[42]

Simple sanitation technology options[edit]

There are some simple sanitation technology options available to reduce open defecation prevalence if the open defecation behavior is due to not having toilets in the household and shared toilets being too far or too dangerous to reach, e.g., at night.

Toilet bags[edit]

People might already use plastic bags (also called flying toilets) at night to contain their feces. However, a more advanced solution of the plastic toilet bag has been provided by the Swedish company Peepoople who are producing the "Peepoo bag", a "personal, single-use, self-sanitizing, fully biodegradable toilet that prevents feces from contaminating the immediate area as well as the surrounding ecosystem".[43] This bag is now being used in humanitarian responses, schools, and urban slums in developing countries.[44][45]

Bucket toilets and urine diversion[edit]

Bucket toilets are a simple portable toilet option. They can be upgraded in various ways, one of them being urine diversion which can make them similar to urine-diverting dry toilets. Urine diversion can significantly reduce odors from dry toilets. Examples of using this type of toilet to reduce open defecation are the "MoSan"[46] toilet (used in Kenya) or the urine-diverting dry toilet promoted by SOIL[47] in Haiti.

Country examples[edit]


See also: Water supply and sanitation in India and Indian states and union territories ranked by prevalence of open defecation

  • In an attempt to stop city residents from urinating and defecating in public, a city council in western India is planning to pay residents to use public toilets. In 2015, the Ahmedabad Municipal Corporation announced it will give residents one rupee a visit in a bid to draw them into its 300 public toilets and away from open areas and public walls, which often reek of urine.[48]
  • In India, the State of Rajasthan became the first state in the country to make a "functional toilet" mandatory in the house of a contestant for contesting elections to Panchayati Raj institutions. The post of village head is called "sarpanch" in Rajasthan, India. A person cannot contest for the post of sarpanch unless they have a functional toilet at their residence.[49]
  • The Government of India has taken up an initiative called Swachh Bharat Mission wherein a large scale drive has been initiated to construct toilets on mass level. Government has increased subsidy on toilet construction to INR 12,000.[50] A number of industries in India are manufacturing affordable toilet rooms using pre-fabrication techniques to meet high demand of toilets created after this new legislation.

Society and culture[edit]


The mainstream media in some affected countries have recently been picking up on this issue of open defecation, for example, in India[51][52] and Pakistan.[53][54][55]

Legal status[edit]

In certain jurisdictions, open or public defecation is a criminal offense which can be punished with a fine or even imprisonment.[56][57][58][59]

Public defecation for other reasons[edit]

  • The Mad Pooper is the name given to an unidentified woman who regularly defecated in public places while jogging during summer 2017 in the U.S. city of Colorado Springs

See also[edit]


  1. ^Clasen; Boisson; Routray; Torondel; et al. (2014). "Effectiveness of a rural sanitation programme on diarrhoea, soil-transmitted helminth infection, and child malnutrition in Odisha, India: a cluster-randomised trial". The Lancet Global Health. 2 (11): e645–e653. doi:10.1016/S2214-109X(14)70307-9. ISSN 2214-109X. PMID 25442689. 
  2. ^ abcdefghiWHO and UNICEF (2017) Progress on Drinking Water, Sanitation and Hygiene: 2017 Update and SDG Baselines. Geneva: World Health Organization (WHO) and the United Nations Children’s Fund (UNICEF), 2017
  3. ^ abcdProgress on drinking water and sanitation, 2014 Update. WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation (JMP). 2014. ISBN 9789241507240. 
  4. ^ abcAhmad,J (30 October 2014). "How to eliminate open defecation by 2030". devex. Retrieved 2 May 2016. 
  5. ^O'Reilly, Kathleen (2016-01-01). "From toilet insecurity to toilet security: creating safe sanitation for women and girls". Wiley Interdisciplinary Reviews: Water. 3 (1): 19–24. doi:10.1002/wat2.1122. ISSN 2049-1948. 
  6. ^"Nearly a Billion People Still Defecate Outdoors. Here's Why". 2017-07-25. Retrieved 2017-10-04. 
  7. ^"United Nations Deputy Secretary-General's Call to Action on Sanitation"(PDF). United Nations. 2013. Retrieved 19 October 2014. 
  8. ^ abcCavill; Chambers; Vernon (2015). Sustainability and CLTS: Taking Stock Frontiers of CLTS: Innovations and Insights Issue 4. IDS. p. 18. ISBN 978-1-78118-222-2. 
  9. ^"Guidelines for ODF Verification"(PDF). Indian Ministry of Drinking Water and Sanitation. 2015. 
  10. ^"Definition of ODF – Open Defecation Free (Indian government publication)". 2015-06-18. Retrieved 2017-10-05. 
  11. ^ abcdefgRoutray, Parimita; Schmidt, Wolf-Peter; Boisson, Sophie; Clasen, Thomas; Jenkins, Marion W. (2015-09-10). "Socio-cultural and behavioural factors constraining latrine adoption in rural coastal Odisha: an exploratory qualitative study". BMC Public Health. 15: 880. doi:10.1186/s12889-015-2206-3. ISSN 1471-2458. PMC 4566293. PMID 26357958. 
  12. ^Bardosh, Kevin (2015-11-01). "Achieving "Total Sanitation" in Rural African Geographies: Poverty, Participation and Pit Latrines in Eastern Zambia". Geoforum. 66 (Supplement C): 53–63. doi:10.1016/j.geoforum.2015.09.004. 
  13. ^"Understanding Gendered Sanitation Vulnerabilities: A Study in Uttar Pradesh - Resources • SuSanA". Retrieved 2017-10-23. 
  14. ^O’Connell, Kathryn. "What Influences Open Defecation and Latrine Ownership in Rural Households?: Findings from a Global Review"(PDF). 
  15. ^"Nowhere to go How a lack of safe toilets threatens to increase violence against women in slums"(PDF). Archived from the original(PDF) on 2014-06-11. 
  16. ^ abcKwiringira, Japheth; Atekyereza, Peter; Niwagaba, Charles; Günther, Isabel (2014-06-19). "Descending the sanitation ladder in urban Uganda: evidence from Kampala Slums". BMC Public Health. 14: 624. doi:10.1186/1471-2458-14-624. ISSN 1471-2458. 
  17. ^"Document". Retrieved 2017-10-23. 
  18. ^ abcTsinda, Aime; Abbott, Pamela; Pedley, Steve; Charles, Katrina; Adogo, Jane; Okurut, Kenan; Chenoweth, Jonathan (2013-12-10). "Challenges to Achieving Sustainable Sanitation in Informal Settlements of Kigali, Rwanda". International Journal of Environmental Research and Public Health. 10 (12): 6939–6954. doi:10.3390/ijerph10126939. 
  19. ^O’Reilly, Kathleen (2006-11-01). ""Traditional" women, "modern" water: Linking gender and commodification in Rajasthan, India". Geoforum. 37 (6): 958–972. doi:10.1016/j.geoforum.2006.05.008. 
  20. ^In 2016, Kunwar Bai Yadav, a woman claiming to be 105 years old, said she had never heard about a toilet until that year, and had always gone into the nearby woods to defecate. Only when she learned about them, did she have one built in her community. Source: BBC News (India): "How a 105-year-old ended open defecation in her village, November 1, 2016
  21. ^"Revealed Preference for Open Defecation: Evidence from a new survey in rural north India (longer working paper) | r.i.c.e." Retrieved 2017-10-23. 
  22. ^"Progress on Sanitation and Drinking Water 2015 Assessement and MDG update"(PDF). UNICEF. Retrieved 22 August 2017. 
  23. ^"People practicing open defecation (% of population)". Retrieved 22 August 2017. 
  24. ^ ab"Progress on Drinking Water, Sanitation and Hygiene - 2017". World Health Organization (WHO) and the United Nations Children’s Fund (UNICEF). Retrieved 26 September 2017. 
  25. ^"Data and estimates". JMP - WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme (JMP) for Water Supply and Sanitation. WHO/UNICEF. Archived from the original on 19 February 2015. Retrieved 12 March 2015. 
  26. ^"India has 60.4 per cent people without access to toilet: Study". The Indian Express. Press Trust of India. 19 November 2015. Retrieved 26 September 2017. 
  27. ^"UNICEF: Without toilets, childhood is even riskier due to malnutrition". UNICEF. Retrieved 22 August 2017.  
  28. ^ ab"Call to action on sanitation"(PDF). United Nations. Retrieved 15 August 2014. 
  29. ^Chaturvedi, Vishnu; Spears, Dean; Ghosh, Arabinda; Cumming, Oliver (2013). "Open Defecation and Childhood Stunting in India: An Ecological Analysis of New Data from 112 Districts". PLoS ONE. 8 (9): e73784. doi:10.1371/journal.pone.0073784. ISSN 1932-6203. PMC 3774764. PMID 24066070. 
  30. ^Walker, CL; Rudan, I; Liu, L; Nair, H; Theodoratou, E; Bhutta, ZA; O'Brien, KL; Campbell, H; Black, RE (20 Apr 2013). "Global burden of childhood pneumonia and diarrhoea". Lancet. 381 (9875): 1405–16. doi:10.1016/S0140-6736(13)60222-6. PMID 23582727. 
  31. ^Spears, Dean; Ghosh, Arabinda; Cumming, Oliver (2013-09-16). "Open Defecation and Childhood Stunting in India: An Ecological Analysis of New Data from 112 Districts". PLOS ONE. 8 (9): e73784. doi:10.1371/journal.pone.0073784. ISSN 1932-6203. 
  32. ^Mara, Duncan (2017-03-01). "The elimination of open defecation and its adverse health effects: a moral imperative for governments and development professionals". Journal of Water Sanitation and Hygiene for Development. 7 (1): 1–12. doi:10.2166/washdev.2017.027. ISSN 2043-9083.
Open defecation in Pandharpur, a pilgrimage town in India
Indiscriminate waste dumping and open defecation, Shadda, Cap-Haitien, Haiti
Open defecation along a river bank in Bujumbura, Burundi
Child defecating in the open in a canal in the slum of Gege in the city of Ibadan, Nigeria
This drain is used to defecate and urinate in a community in Bangladesh
Open defecation and waste dumping area in Palijat in Gujarat state, India
A dirty pit latrine in Mongolia leading people to choose open defecation instead
Residents in Mymensingh, Bangladesh participate in a workshop to discover more about mobile sanitation options (MoSan) as an alternative to open defecation

2001, జనవరి 15న మొట్టమొదటగా ఆంగ్ల భాషలోవికీపీడియా అనే విజ్ఞానసర్వస్వం జాలస్థలిని జిమ్మీ వేల్స్ మరియు లారీ సాంగెర్ ఆరంభించారు. స్వచ్ఛందంగా ఎవరికి వారు తమకు తెలిసిన సమాచారాన్ని ఒక చోట చేర్చగలగటం మరియు మార్చగలగటం అనే ఊహకు రూపమే ఇది. పలువురి ఆదరాభిమానాన్ని చూరగొని విజయవంతమై, ప్రజాదరణ పొందిన వెబ్సైటులలో 2017 నాటికి 5వ స్థానంలో ఉంది.

ప్రపంచ నలుమూలల నుండి సమాచారం సేకరించడం భద్రపరచడం సాధ్యమైన కార్యమేనని రుజువు కావడంతో తరువాతి దశలలో ప్రపంచ భాషలన్నిటిలో ఆయా భాషాభిమానుల కృషితో వికీపీడియా అభివృద్ధి పథంలో నడవటం మొదలైంది. దానిలో ఒక భాగమే వెన్న నాగార్జున కృషితో 2003, డిసెంబర్ 10 న ఆవిర్భవించిన తెలుగు వికీపీడియా. దీనిలో చాలామంది సభ్యులై అభివృద్ధి పథంలో నడిపించారు. తెలుగు వికీపీడియా మొదటిపేజీ వివిధ రకాల శీర్షికలతో అందరినీ ఆకట్టుకొనేటట్లుగా ఉంటుంది. తెలుగు వికీపీడియాలో ఉన్న మంచి వ్యాసాలను వెలికితీసి, పదిమందికీ చూపించాలనే లక్ష్యంతో విశేష వ్యాసం అనే శీర్షికతో అప్పుడప్పుడు మొదటిపేజీలో మంచి వ్యాసాన్ని ప్రదర్శించేవారు. 2005 నవంబరు 14న గోదావరి వ్యాసంతో విశేష వ్యాసాల పరంపర మొదలయింది. ఆ తరువాత "ఈ వారపు వ్యాసాల"గా మారింది. 2007 జూన్ లో (23 వారంలో) మొదటిగా సుడోకు వ్యాసం ఈ వారం వ్యాసంగా ప్రదర్శించబడింది.

2011 లో ఆంగ్ల వికీపీడియా దశాబ్ది ఉత్సవాలు హైదరాబాదు[1]లో జరిగాయి. వాటిలో క్రియాశీలంగా ఉన్న ఎక్కువ మంది తెలుగు వికీ ప్రాజెక్టుల సభ్యులు ముఖాముఖిగా కలుసుకొని వివిధ అంశాలపై చర్చించారు. సాంకేతికాభివృద్ధితో పాటు వికీపీడియాలో అనేక మార్పులు చోటుచేసుకుంటూ ఆధునిక స్మార్ట్ ఫోన్లులో కూడా తెలుగు వికీపీడియా అందుబాటులోకి వచ్చింది.

వికీపీడియా సంస్థాగత రూపంలో సాధారణ సభ్యులతో పాటు సభ్యులచే ఎన్నుకోబడిన నిర్వాహకులు, అధికారులుంటారు. కొత్త సభ్యులకు వికీ గురించి నేర్చుకునేందుకు పాఠాలు, సహాయాలు, ప్రోత్సాహకాలు ఉంటాయి. సభ్యులు వికీమీడియా భారతదేశం చాప్టర్ మరియు సిఐఎస్-ఎ2కె సంస్థలతోడ్పాటుతో వికీపీడియా అవగాహన సదస్సులు నిర్వహించడం ద్వారా భౌతిక ప్రచారంలో పాల్గొంటారు.

తెలుగు వికీపీడియా ఆవిర్భావం[మార్చు]

బోస్టన్ నగరంలో సమాచార సాంకేతిక నిపుణుడిగా పనిచేస్తున్న వెన్న నాగార్జున తెలుగు వీకీపీడియాకు శ్రీకారం చుట్టాడు. ఈయన రూపొందించిన పద్మ అనే లిప్యాంతరీకరణ పరికరం (ఇది ఇంగ్లీషు కీబోర్డ్ తో తెలుగు వ్రాసే తెలుగు భాషా అనువాద పరికరం) నెట్ లో తెలుగు సమాచార అభివృద్ధికి ఒక మైలురాయి. ఇది క్రమంగా తెలుగు భాషాభిమానులను విశేషంగా ఆకర్షించింది. పద్మ అనే లిప్యాంతరీకరణ పరికరం సృష్టితో వెలుగులోకి వచ్చిన నాగార్జునకి వికీ నిర్వాహకులలో ఒకరైన విలియంసన్ పంపిన విద్యుల్లేఖ (టపా) తెలుగు వీకీపీడియా ఆవిర్భావానికి నాంది పలికింది. ఆసక్తి ఉండి నిర్వహిస్తామని నమ్మకం ఉంటే తెలుగు వికీపీడియాను రూపొందించి ఇస్తామని దాని సారాంశం. దానిని సవాలుగా తీసుకొని నాగార్జున అనుకూలంగా స్పందించాడు. ఈ విధంగా తెవికీ2003డిసెంబర్ 10న[2] ఆవిర్భవించింది. తెలుగు వికీపీడియా మొదటి చిహ్నాన్ని (లోగోని) రూపొందించిన ఘనత ఆయనదే.

తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధి[మార్చు]

2003లో ఆరంభించిన తెవికీలో 2004ఆగష్టు వరకూ ఒక్క వ్యాసం కూడా నమోదు కాలేదు. తన తరువాతి ప్రయత్నాలలో ఒక భాగంగా నాగార్జున రచ్చబండ వంటి తెలుగు సమాచార గుంపులలో ప్రచారం చేయడం ప్రారంభించారు. ఆయన ప్రయత్నం సక్రమ ఫలితాలను ఇవ్వడం ప్రారంభించింది. రావ్ వేమూరి, మిచిగాన్ విశ్వ విద్యాలయంలో ఆచార్యులుగా బాధ్యతను నిర్వహిస్తున్న కట్టా మూర్తి లాంటి విద్యాధికులు స్పందించారు. అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుడు రచించిన హంసవింశతి గ్రంథం, శ్రీకృష్ణదేవరాయలఆముక్తమాల్యదలో రాయలవారు వర్ణించిన ఊరగాయ రుచులను ఆధారంగా వ్రాసిన ఊరగాయ వ్యాసం (నెట్) విహారకులను తెలుగు వికీపీడియా వైపు అడుగులు వేసేలా చేసింది. ఆ తరువాత వాకా కిరణ్, చావాకిరణ్‌, వైజాసత్య, మాకినేని ప్రదీపు, చదువరి మొదలైన వారి విశేష కృషితో మరింత ముందుకు సాగింది.

వీరిలో 2005లో ఏప్రిల్ మాసంలో వైజాసత్య యధాలాపంగా గూగుల్ లోఅన్వేషణలో యాదృచ్ఛికంగా తెలుగు వికీపీడియాను చేరాడు. అప్పటినుండి తెవికీ కోసం కొంతకాలం ఒంటరి పోరాటం చేసిన తదుపరి 2005లో జూలై చివరి దశలో చదువరి రాకతో తెవికీ కొత్త ఊపందుకుంది. వీరిద్దరి కృషిలో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని జిల్లాలు, మండలాల గురించిన సమాచారం తెలుగులో చూసుకొనగలిగిన అవకాశం పాఠకులకు కలిగింది. ఈ ప్రాజెక్టులో బాటు (ఆటోమేటిక్ ప్రోగ్రాం స్క్రిప్ట్)లను తయారుచేసి మ్యాపులతో పేజీలను సిద్ధం చేయడంలో మాకినేని ప్రదీప్ కృషి గుర్తింపదగినది. 2005 సెప్టెంబరులో విశేషవ్యాసం, మీకు తెలుసా, చరిత్రలో ఈ రోజు శీర్షికల మొదటిపేజీ ప్రారంభమైంది.

ఆ తరువాత వీవెన్ (వీర వెంకట చౌదరి) రాకతో తెవికీ రూపురేఖలు సుందరంగా తయారుకావడం ఆరంభమైంది. బ్లాగర్ల సాయంతో వైజాసత్యతో చేతులు కలిపిన కాజా సుధాకరబాబు, చిట్టెల్ల కామేశ్వరరావు, దాట్ల శ్రీనివాస్, నవీన్ మొదలైన వారికృషితో తెలుగు చిత్రరంగ వ్యాసాలు మొదలయ్యాయి. బ్లాగేశ్వరుడు, విశ్వనాధ్ పుణ్యక్షేత్రాల వ్యాసాలను రూపొందించడంలో కృషి చేశారు. రాజశేఖర్, వందన శేషగిరిరావు వంటి వైద్యులు వ్యాధులు, మానవశరీరం వంటి వ్యాసాలలో తమవంతు కృషి అందించారు. చంద్ర కాంత రావు కృషి ఆర్థిక శాస్త్రం, క్రీడారంగం వ్యాసాలను అందించడానికి దోహదమైంది. విక్షనరీలో విశేషంగా కృషి చేసిన టి.సుజాత తెవికీలో కూడా ప్రపంచ ప్రసిద్ధ నగరాలు, వంటకాల వ్యాసాలపై కృషి చేశారు. చిట్కాలను, ప్రకటనలను పై దేవామరియు ఇస్లాము, ఉర్ధూ భాష వివరాలపైఅహ్మద్ నిసార్ కృషి చేశారు. 2007 జూన్ లో ఈ వారం వ్యాసం శీర్షిక అక్టోబరులో ఈ వారపు బొమ్మ శీర్షిక ప్రారంభమైంది. కాసుబాబు ఈ శీర్షికలను దాదాపు ఐదేళ్లు ఒక్కడే నిర్వహించడం విశేషం.

తెవికీ తెరవెనుక సంగతులను, వికీపీడియన్లను అందరికి పరిచయంచేసి, తెవికీ సముదాయ చైతన్యాన్ని పెంచే ఆశయాలతో తెవికీ వార్త 2010 జూలై 1న ప్రారంభమైంది. 8 సంచికలు తరువాత ఆగిపోయింది. 2010 లో ప్రారంభమైన గూగుల్ అనువాద వ్యాసాలు 2011 లో దాదాపు 900 పైగా వ్యాసాలు చేర్చినతరువాత వాటి నాణ్యత పెంచడానికి తెవికీ సభ్యుల సూచనలు అమలు చేయకుండానే ఆగిపోయాయి. వీటివలన సగటు వ్యాస పరిమాణం పెరిగింది. 2011 లో వికీపీడియా దశాబ్ది ఉత్సవాలు హైదరాబాదులో జరిగాయి. తెలుగు వికీపీడియన్లు, భారత వికీ సమావేశం 2011 [3]లో పాల్గొన్నారు. వికీమీడియా భారతదేశం విశిష్ట వికీమీడియన్ గుర్తింపు రాజశేఖర్ మరియుటి.సుజాత లకు లభించింది[4]

తెలుగు వికీపీడియా మహోత్సవం ఏప్రిల్ 10,11, 2013న థియేటర్ ఔట్రీచ్ యూనిట్ (టి.ఓ.యు) ఆధ్వర్యంలో హైదరాబాదులోని గోల్డెన్ త్రెషోల్డ్లో జరిగింది. దీనిలో భాగమైన వికీ సర్వసభ్యసమావేశం, వికీ అకాడమీ, వికీచైతన్యవేదికలలో వికీపీడియా సభ్యులు పాల్గొని వికీపీడియా అభివృద్ధికి చేపట్టవలసిన చర్యలను చర్చించారు,తరువాత హెచ్ఎమ్టీవి రాజశేఖర్, రహ్మానుద్దీన్, మల్లాది మరియు విష్ణులు పాల్గొన్న వికీపీడియా ఫోన్ ద్వారా వీక్షకుల ప్రశ్నలకు సమాధానాల కార్యక్రమము ప్రసారంచేసింది.[5]

దశాబ్ది ఉత్సవాలలో భాగంగా తెలుగు వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో గత 10 సంవత్సరాలలో విశేష కృషి చేసిన చదువరి, మాకినేని ప్రదీపు, చావా కిరణ్, వీవెన్, పాలగిరి రామకృష్ణా రెడ్డి, రవిచంద్ర, అహ్మద్ నిసార్, వీర శశిధర్ జంగం, జలసూత్రం వెంకట రామకృష్ణ ప్రసాద్ మరియు ఎల్లంకి భాస్కర నాయుడు లకు కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారము నకు ఎంపికయ్యారు.

తెలుగు వికీమీడియా 11వ వార్షికోత్సవాలు 2015, ఫిబ్రవరి 14, 15 తేదీలలో తిరుపతి లోని ఉదయీ ఇంటర్నేషనల్ హోటల్ జరిగాయి. గత సంవత్సరం తెలుగు వికీపీడియాలో విశేష కృషి చేసిన రాజశేఖర్, టి. సుజాత, వెంకటరమణ, సుల్తాన్ ఖాదర్, పవన్ సంతోష్ లకు కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారము అందజేయడం జరిగింది.

2014 లో జొహన్ గున్నార్సన్ వికీట్రెండ్స్ లో తెలుగు (ఉదా:గత ఏడురోజలలో తెలుగు వికీలో పెరుగుతున్న వీక్షణలు గల పది వ్యాసాలు[6])2014 జనవరి 3న చేర్చబడింది. దీనితో తెలుగు వికీవీక్షణల మార్పులతీరు గతదినం,గత ఏడురోజులు, మరియు గత30రోజులు వారీగా గమనించవచ్చు.అలాగే ఆయా పరిధిలో ఎక్కువగా అభ్యర్థించబడుతున్న పది పేజీలు కూడా చూడవచ్చు.

స్మార్ట్ ఫోన్లలో తెలుగు వికీపీడియా

స్మార్ట్ ఫోన్లలో తెర విస్తీర్ణము చిన్నదిగా ఉండటంవలన దీనికి తగ్గ మొబైల్ రూపంలో వికీపీడియా అందుబాట్లో ఉంది. దీనికొరకు ప్రత్యేక ఉపకరణం కూడా విడుదలైంది.

తెవికీ మార్గ దర్శనం[మార్చు]

తెవికీలో ఉన్న వ్యాసాలను చేరుకోవటానికి శోధన పెట్టె, లింకులు, వ్యాసం చివర కనిపించే వర్గాలు మరియు మార్గదర్శన పెట్టె ఉపయోగంగా ఉంటాయి. వీటిద్వారా కంప్యూటర్ పరిజ్ఞానం లేని వాళ్లుకూడా వారికి కావలసిన వ్యాసాలకు సునాయాసంగా చేరుకోవచ్చు.

తెవికీ సంస్థాగత స్వరూపం[మార్చు]

సభ్యులు, నిర్వాహకులు మరియు అధికారులు[మార్చు]

తెలుగు వికీపీడియాలో 2013 చివరకు క్రియాశీలక వికీపీడియన్లు (కనీసం పది మార్పులైన చేసినవారు) 642 [7]. సభ్యత్వానికి ఎటువంటి షరతులు నిబంధనలు ఉండవు వ్రాయాలన్న కుతూహలం,కొంత భాషా పరిజ్ఞానం మాత్రమే అర్హత. సభ్యత్వం లేకున్నా రచనలు, దిద్దుబాట్లు ఎవరైనా చేయవచ్చు. కొత్తగా చేరిన సభ్యులకు సహాయంగా సాంకేతిక వివరణలను విధాలను తెలుసుకొనే విధంగా సులభ శైలిలో వివరించిన పాఠాలు సభ్యులందరికి అందుబాటులో ఉంటాయి. మొదటి పేజీలో వీటికి లింకులు ఉంటాయి. లింకుల వెంట పయనిస్తూ రచనలను కొనసాగించవచ్చు. ఖాతా తెరచి పనిచేసే సభ్యులు చేసే దిద్దుబాట్లు గణాంకాలు చూపిస్తూ ఉంటాయి. సభ్యులు చర్చల్లోనూ పాల్గొనవచ్చు, సలహాలు, సహాయం తీసుకోవచ్చు, అందించనూ వచ్చు.

అనంతమైన ఆకాశం నుండి మట్టి రేణువు వరకూ దేనిని గురించైనా ఆధారాలుంటే ఏదైనా వ్రాయవచ్చు. అచ్చుతప్పులుంటే సరిదిద్ద వచ్చు.ప్రాజెక్టులుగా, వర్గాలుగా విడదీసి పనులు జరుగుతుంటాయి కనుక ఆసక్తి ఉన్న రంగంలో వ్రాసే వీలుంటుంది. విస్తారమైన సమాచారం ఉంటుంది కనుక చదివి తెలుసుకోవడమూ చక్కని అనుభవమే. సభ్యుల ఊహలకు ఇక్కడ తావులేదు. సమాచారానికి వాస్తవం, నిష్పాక్షికం ప్రధానం. ఇతర వికీపీడియాలనుండి నాణ్యత గల వ్యాసాలకు అనువాదాలను సమర్పించ వచ్చు. ఇతరుల రచనలను అనుమతి లేకుండా ప్రచురించకూడదు. రచనలనే కాకుండా, బొమ్మలనూ (చిత్రం), ఛాయా చిత్రాలను అప్ లోడ్ చేయవచ్చు. అవి చట్టపరమైన ఇబ్బందులు కలిగించనవై ఉండాలి. వాటిని వివిధ వ్యాసాలలో వివరణ చిత్రాలుగా వాడుకొనే వీలుంది. రచనలను అనేకంగా తెలుగులోనే చేయాలి. ఇతర భాషాపదాలను వాడటం ప్రోత్సహించరు. అనివార్య కారణాలలో మాత్రమే ఇతరభాషా పదాలను వాడటానికి అనుమతి ఉంటుంది.

సర్వజనీనమైనవి, సమాచార పూరితమైనవి, వాస్తవతను ప్రతిబింబిచేవి అయిన రచనలకు మాత్రమే తెలుగు వికీపీడియాలో స్థానం. అవాంఛనీయమైన రచనలను నిర్వాహకులు తొలగిస్తూ ఉంటారు. వారికి ఈ విషయంలో విశేష అధికారాలు ఉంటాయి. తొలగించడంతో పాటు సభ్యుల రచనలపై కొంతకాలం నిషేధం అమలవుతుంది. దుశ్చర్య, అవాంఛనీయమైన రచనలను నియంత్రించడానికి ఈ విధానాలు, శిక్షలు పాటిస్తుంటారు.

నిర్వహణ కోసం తెవికీ సభ్యులలో కొందరు నిర్వాహకులు, అధికారులగా సభ్యులచే ఎన్నుకోబడతారు. తెవికీ నిర్వాహకుల మరియు అధికారుల వివరాలు చూడండి.

సభ్యులకు ప్రోత్సాహం[మార్చు]

తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి ముఖ్య కారణం కొత్త సభ్యులను ప్రోత్సహించడం. కొత్త సభ్యులను ప్రోత్సహించడంలో సభ్యులు, నిర్వాహకులు, అధికారులు సైతం ఓర్పు నేర్పుతో వ్యవహరిస్తుంటారు. అత్యుత్సాహంతో కొత్తవారు చేసే పొరపాట్లను సరిచేస్తూ సూచనలను, సలహాలను అందిస్తూ ఉంటారు. కావలసిన సహాయం అందించడంలో అందరూ ఉత్సాహం చూపుతూనే ఉంటారు. సభ్యుల మధ్య ఉండే స్నేహపూరిత వాతావరణం కొత్త వారి ఆందోళనను ఒకింత తగ్గిస్తూ ముందుకు సాగేలా చేస్తుంది. మృదుమధురంగా సూచనలను అందించడం ఎక్కువమంది సభ్యుల పద్ధతులలో ఒకటి.

తెలుగు వికీపీడియా చేసే కృషికి గుర్తింపుగా సభ్యులు ఒకరికి ఒకరు పతకాలు ప్రధానం చేస్తూ ఉంటారు. దిద్దుబాట్లు గణించి కొన్ని ప్రాజక్టులలో సాధించిన విశేష కృషి ఉపయోగకరమైన విషయాలు సమర్పించినప్పుడు పతకాలు ఇచ్చి ప్రోత్సహిస్తుంటారు. ఈ పతకాలు ఇవ్వడానికి ప్రత్యేక అర్హతలు అవసరం లేదు. సభ్యులు ఎవరైనా ఎవరికైనా వారు గుర్తించిన సభ్యుల కృషికి తగినట్లు పతకాలు సమర్పించ వచ్చు.


ప్రతి పేజీకి ఒక చర్చాపేజి ఉంటుంది. వ్యాసానికి సంబంధించి ఆ చర్చాపేజీలో ఎవరైనా తమ అభిప్రాయాలను వెలిబుచ్చవచ్చు రచయిత నుండి సమాధానం పొందవచ్చు. వ్యాసంపై అబిప్రాయం అక్కడ జతచేయవచ్చు. సభ్యుని పేజీలో ఒక చర్చాపేజీ ఉంటుంది దానిలో సభ్యునితో అనేక విషయాలపై చర్చించవచ్చు. అభినందనలు, ప్రశంసలు, నెనర్లు (ధన్యవాదాలు) కూడా అక్కడ చోటు చేసుకుంటూ ఉంటాయి. రచ్చబండ ఇది తెలుగు వికీపీడియా సభ్యుల అభిప్రాయవేదిక. సభ్యులందరి,సలహాలూ సంప్రదింపులూ,సందేహాలూ ఇక్కడ చోటు చేసుకుంటాయి.తెవికీ అభివృద్ధికి చర్యలకు ఇది ప్రధానమైన నెలవు.

భౌతిక సంస్థ[మార్చు]

వికీమీడియా భారతదేశం జనవరి 2011 నుండి పని ప్రారంభించింది. వివిధ కార్యక్రమాల ద్వారా వికీపీడియా మరియు సోదర ప్రాజెక్టులపై అవగాహన పెంపొందించడానికి కృషి చేస్తున్నది. నగర మరియుభాషా ప్రత్యేక ఆసక్తి జట్టుల ద్వారా కార్యక్రమాలను దేశమంతటా విస్తరిస్తున్నది.


సముదాయ సభ్యులు నిర్వహించే వికీపీడియా:తెవికీ అకాడమీ, బ్లాగరుల సమావేశాలు, ఈ-తెలుగు, 2011 లో ఏర్పాటయిన వికీమీడియా భారతదేశంవారి తెలుగు ప్రత్యేక అసక్తి జట్టు మరియు భారతదేశంలో వికీమీడియా అనుదానంతో వికీ ప్రాజెక్టుల అభివృద్ధికి కృషి చేసే సిఐఎస్-ఎ2కె సంస్థల ద్వారా ప్రచార కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.


క్రియాశీలంగా ఉండే వికీపీడియా సభ్యులు హైద్రాబాదు లాంటి నగరాలలో ప్రతి నెల సమావేశాలు నిర్వహించి కొత్త సాంకేతికతలు,ప్రాజెక్టుల గురించి చర్చిస్తారు. దేశంలో జరిగే సోదర భాష ప్రాజెక్టుల సమావేశాలలో మరియు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నిర్వహించే సాంకేతిక సదస్సులలో పాల్గొనటం మరియు అలాగే వికీమీడియా ఫౌండేషన్ ప్రతిసంవత్సరం ప్రపంచలో వివిధ నగరాలలో నిర్వహించే వికీమేనియా అనబడే అంతర్జాతీయ సమావేశానికి హాజరయి వికీపీడియా అభివృద్ధికి జరుగుతున్న వాటిని తెలుసుకొని తదుపరి తెలుగు వికీ ప్రాజెక్టులలో అమలు చేయడానికి సహకరిస్తారు.

తెవికీ పేజీ అభ్యర్ధనలు[మార్చు]

డిసెంబర్ 2013 లో 23 లక్షల పేజీ అభ్యర్ధనలు నమోదయ్యాయి. అనగా రోజుకి 76,000, గంటకు 3200 మరియు నిమిషానికి 53 అన్నమాట. చరిత్రలో అత్యధిక వీక్షణలు ఫిభ్రవరి 2010లో 45 లక్షల పేజీ అభ్యర్ధనలు నమోదయ్యాయి[8].

సోదర ప్రాజెక్టులు[మార్చు]

మెటా-వికీ, కామన్స్, విక్షనరీ, వికీబుక్స్, వికీకోట్,వికీసోర్స్ మొదలైనవి తెలుగు వికీపీడియా సోదర ప్రాజెక్టులు.

  • మెటా-వికీ దీనిలో వికీ ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన విషయాలు చర్చిస్తారు.
  • వికీసోర్స్‌లో సార్వజనీయమైన రచనలు రచనలను మూలరూపంలో భద్రపరుస్తారు. ఉదాహరణగా శతకములు, పురాణములు, వేదములు మొదలైనవి. ఈ పనులు ప్రణాలికాబద్దంగా చేస్తారు.
  • కామన్స్ లో తెలుగు వికీపీడియాకు ఉపయోగపడే చిత్రాలు, ఛాయాచిత్రాలు, దృశ్య శ్రవణమాధ్యమాలను భద్రపరుస్తారు. ఇవి ఏ వికీప్రాజెక్టులోనైనా వాడుకోవచ్చు
  • వికీబుక్స్ లో అందరూ కలిసి రూపొందించే పాఠ్యపుస్తకాలుంటాయి.
  • విక్షనరీలో తెలుగుపదాలకు అర్ధాలు, బహువచనాలు, ఇతర భాషానువాదాలు, వ్యాకరణ వివరాలు ఒక్కొక్క పదానికి ఉంటాయి.
  • వికీకోట్ లో ప్రముఖుల వాఖ్యలు ఉంటాయి.


"ఉత్సాహం, చొరవ ఉండి, కొద్దిమందే అయినా చేయి చేయి కలిపితే సాధించగల అద్భుతానికి 'తెలుగు వికీపీడియా' మచ్చుతునక" అని ప్రముఖ మాధ్యమాల యజమాని మరియు సంపాదకుడు రామోజీరావు కొనియాడారు[9].

ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]


బయటి లింకులు[మార్చు]

అంతర్జాల తెలుగు బాషాభిమానులు - హైదరాబాదు లో తెలుగు వికీ పీడియన్లు, బ్లాగర్ల సమావేశం - ఈనాడు ఆదివారం అనుబంధం పత్రికలో వచ్చింది. (మధ్యలో తెలుగుతల్లి విగ్రహ చిత్రం పత్రిక వారు గ్రాఫిక్స్ ద్వారా సంకేత సూచకంగా కూర్చారు.)
తెవికీ 11వ వార్షికోత్సవ గ్రూప్ ఫోటో
స్మార్ట్ ఫోన్ లో తెలుగు వికీపీడియా మొబైల్ రూపం


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *